Ten artykuł stanowi kompleksowy przewodnik po ścieżce diagnostycznej celiakii w Polsce, odpowiadając na kluczowe pytania dotyczące objawów, dostępnych badań, ich interpretacji oraz różnic między diagnostyką na NFZ a prywatną. Dowiesz się, od czego zacząć, jakie kroki podjąć i jak zrozumieć wyniki, aby skutecznie potwierdzić lub wykluczyć chorobę.
Kompleksowy przewodnik po diagnostyce celiakii w Polsce: od objawów do pewnej diagnozy
- Celiakia to autoimmunologiczna choroba genetyczna, dotykająca około 1% Polaków, z czego aż 95% może być niezdiagnozowanych.
- Proces diagnostyczny jest wieloetapowy i obejmuje badania serologiczne, biopsję jelita cienkiego oraz, w specyficznych przypadkach, badania genetyczne.
- Kluczowe jest, aby przed badaniami nie odstawiać glutenu, gdyż może to zaburzyć wyniki i uniemożliwić postawienie prawidłowej diagnozy.
- Badania serologiczne (przeciwciała tTG-IgA, całkowite IgA) są pierwszym krokiem, a biopsja jelita cienkiego to "złoty standard" u dorosłych.
- Badanie genetyczne HLA-DQ2/DQ8 jest niezwykle pomocne w wykluczeniu celiakii (ponad 99% pewności braku choroby przy ujemnym wyniku).
- Diagnostyka na NFZ jest refundowana, ale wiąże się z dłuższym czasem oczekiwania; badania prywatne są szybsze, lecz płatne.
Podejrzewasz celiakię? Sprawdź, które objawy powinny zapalić czerwoną lampkę
Szacuje się, że nawet 95% chorych na celiakię może być niezdiagnozowanych, a średni czas do postawienia diagnozy wynosi 10 lat.
Celiakia to choroba, która potrafi zaskoczyć swoją różnorodnością objawów. Często manifestuje się w sposób tak nieoczywisty, że przez lata pozostaje niezdiagnozowana. To właśnie dlatego tak wiele osób żyje z celiakią, nie wiedząc o niej, a średni czas do postawienia prawidłowej diagnozy jest alarmująco długi. Zrozumienie, jakie sygnały wysyła organizm, jest kluczowe, aby w porę podjąć odpowiednie kroki.
Klasyczne objawy jelitowe czy dotyczą także Ciebie?
Kiedy myślimy o celiakii, najczęściej przychodzą nam na myśl dolegliwości ze strony układu pokarmowego. I słusznie, bo są to jedne z najbardziej rozpoznawalnych sygnałów. Przewlekłe biegunki, które nie ustępują pomimo prób leczenia, nawracające bóle brzucha, uporczywe wzdęcia, a nawet zaparcia, nudności czy wymioty to klasyczne objawy, które powinny wzbudzić czujność. U niektórych osób może pojawić się również niewyjaśniona utrata masy ciała. Warto jednak pamiętać, że ich nasilenie bywa bardzo różne od ledwo zauważalnych, po niezwykle dokuczliwe, znacząco wpływające na komfort życia.
Pozajelitowe maski celiakii: od anemii po problemy skórne i neurologiczne
To właśnie objawy pozajelitowe sprawiają, że celiakia jest tak trudna do zdiagnozowania. Choroba ta jest prawdziwym mistrzem kamuflażu, a jej objawy często są mylone z innymi schorzeniami, co prowadzi do długotrwałej i nieskutecznej diagnostyki. W mojej praktyce widziałem pacjentów, u których celiakia objawiała się jako uporczywa anemia z niedoboru żelaza, oporna na suplementację. Inni zmagali się z osteoporozą w młodym wieku, problemami skórnymi, takimi jak swędząca i pęcherzykowa wysypka, znana jako opryszczkowate zapalenie skóry Duhringa, czy nawracającymi aftami w jamie ustnej. Niektórzy pacjenci doświadczają również zaburzeń neurologicznych, takich jak ataksja (zaburzenia równowagi i koordynacji), neuropatia, a nawet padaczka. Celiakia może być także przyczyną problemów z płodnością, przewlekłego zmęczenia, depresji, a nawet zaburzeń funkcji wątroby. Co istotne, te objawy pozajelitowe mogą występować samodzielnie, bez żadnych widocznych dolegliwości jelitowych, co dodatkowo utrudnia postawienie prawidłowej diagnozy.
Celiakia u dzieci na co zwrócić uwagę u najmłodszych?
U dzieci celiakia może manifestować się nieco inaczej niż u dorosłych, a objawy bywają szczególnie niepokojące dla rodziców. U niemowląt i małych dzieci często obserwuje się zahamowanie wzrostu i rozwoju, niską masę ciała, a także charakterystyczny, duży i wzdęty brzuch. Zmiany w zachowaniu, takie jak drażliwość, apatia, czy trudności w koncentracji, również mogą być sygnałem ostrzegawczym. Niedokrwistość, problemy z uzębieniem (np. hipoplazja szkliwa) czy opóźnione dojrzewanie to kolejne objawy, które powinny skłonić do wizyty u lekarza. Pamiętajmy, że u najmłodszych objawy mogą być mniej typowe i wymagać szczególnej uwagi ze strony rodziców i pediatrów.
Ścieżka diagnostyczna krok po kroku: Jak potwierdzić lub wykluczyć celiakię w Polsce?
Kiedy pojawia się podejrzenie celiakii, kluczowe jest podążanie za ustaloną ścieżką diagnostyczną. Jest to proces wieloetapowy, który wymaga współpracy z lekarzami i cierpliwości. W Polsce diagnostyka celiakii zazwyczaj obejmuje wizytę u lekarza rodzinnego, następnie skierowanie do gastroenterologa, który zleci specjalistyczne badania serologiczne, a w wielu przypadkach również biopsję jelita cienkiego. Coraz częściej wykorzystuje się także badania genetyczne, zwłaszcza w celu wykluczenia choroby. Pamiętaj, że każdy etap jest ważny i ma swoje uzasadnienie.
Najważniejsza zasada: Dlaczego pod żadnym pozorem nie można odstawiać glutenu przed badaniami?
To jest absolutnie najważniejsza zasada, którą musisz zapamiętać! Przed wykonaniem badań diagnostycznych na celiakię, pod żadnym pozorem nie wolno odstawiać glutenu z diety. Dlaczego? Ponieważ celiakia jest chorobą autoimmunologiczną, w której organizm reaguje na gluten, produkując specyficzne przeciwciała i powodując uszkodzenia kosmków jelitowych. Jeśli wyeliminujesz gluten przed badaniami, poziom przeciwciał może spaść do normy, a kosmki jelitowe zaczną się regenerować. W efekcie, wyniki badań mogą być fałszywie ujemne, co uniemożliwi postawienie prawidłowej diagnozy. W takiej sytuacji, aby potwierdzić chorobę, konieczne byłoby przeprowadzenie tzw. "próby glutenowej", czyli ponowne wprowadzenie glutenu do diety na kilka tygodni lub miesięcy, co jest niezwykle obciążające dla organizmu i może prowadzić do nawrotu silnych objawów. Dlatego, jeśli podejrzewasz celiakię, jedz gluten normalnie aż do zakończenia wszystkich zaleconych badań.
Pierwszy krok wizyta u lekarza rodzinnego i skierowanie do gastroenterologa
Pierwszym punktem na drodze diagnostycznej jest wizyta u lekarza rodzinnego. To on, na podstawie wywiadu medycznego, zgłaszanych objawów oraz historii rodzinnej (celiakia często występuje rodzinnie), oceni zasadność dalszej diagnostyki. Ważne jest, abyś przedstawił lekarzowi wszystkie niepokojące objawy, nawet te, które wydają się niezwiązane z układem pokarmowym. Lekarz rodzinny, jeśli uzna to za stosowne, wystawi skierowanie do gastroenterologa specjalisty, który zajmuje się chorobami układu pokarmowego i ma doświadczenie w diagnostyce celiakii. Bez skierowania do gastroenterologa, dalsza specjalistyczna diagnostyka w ramach NFZ będzie niemożliwa.
Badania z krwi (serologia): Co mówią o Tobie przeciwciała?
Badania serologiczne, czyli badania krwi, to pierwszy i niezwykle ważny etap w diagnostyce celiakii. Pozwalają one wykryć specyficzne przeciwciała, które organizm produkuje w odpowiedzi na gluten u osób chorujących na celiakię. To właśnie te przeciwciała są dla nas cenną wskazówką, czy mamy do czynienia z chorobą autoimmunologiczną.
Anty-tTG (IgA): Podstawowe badanie przesiewowe, które musisz zrozumieć
Kiedy mówimy o badaniach przesiewowych w kierunku celiakii, na pierwszym miejscu zawsze pojawiają się przeciwciała przeciwko transglutaminazie tkankowej (tTG) w klasie IgA. Jest to badanie o wysokiej czułości i swoistości, co oznacza, że dobrze wykrywa osoby chore i rzadko daje fałszywie dodatnie wyniki. Podwyższony poziom tych przeciwciał jest silnym sygnałem wskazującym na obecność celiakii i jest podstawą do dalszych, pogłębionych badań. Im wyższy poziom tych przeciwciał, tym większe prawdopodobieństwo aktywnej choroby.
Całkowite IgA: Dlaczego to badanie jest kluczowe dla wiarygodności wyniku tTG?
Równolegle z oznaczeniem przeciwciał anty-tTG IgA, zawsze należy zbadać całkowity poziom immunoglobuliny A (IgA). Dlaczego to takie ważne? Ponieważ u około 2-3% populacji występuje wrodzony niedobór IgA. Jeśli pacjent ma niedobór IgA, to nawet jeśli choruje na celiakię, jego poziom przeciwciał anty-tTG IgA może być fałszywie ujemny, ponieważ organizm po prostu nie produkuje wystarczającej ilości immunoglobulin tej klasy. Badanie całkowitego IgA pozwala wykluczyć ten błąd i ocenić, czy wynik anty-tTG IgA jest wiarygodny. Jeśli całkowite IgA jest niskie, diagnostykę należy prowadzić w oparciu o inne przeciwciała.
Anty-EmA i anty-DGP: Kiedy lekarz zleca dodatkowe testy z krwi?
W niektórych sytuacjach lekarz może zlecić dodatkowe badania przeciwciał. Przeciwciała przeciwko endomysium mięśni gładkich (EmA) charakteryzują się bardzo wysoką swoistością, co oznacza, że ich obecność silnie wskazuje na celiakię. Często są wykorzystywane do potwierdzenia wyników anty-tTG IgA, zwłaszcza gdy są one graniczne lub niejednoznaczne. Z kolei przeciwciała przeciwko deamidowanym peptydom gliadyny (DGP), zarówno w klasie IgA, jak i IgG, są szczególnie przydatne w dwóch grupach pacjentów: u osób z niedoborem całkowitego IgA (wtedy oznacza się DGP w klasie IgG) oraz u małych dzieci (poniżej 2. roku życia), u których inne przeciwciała mogą być jeszcze niewystarczająco rozwinięte.
Co, jeśli masz niedobór IgA? Rola badań przeciwciał w klasie IgG
Jak wspomniałem wcześniej, niedobór całkowitego IgA to sytuacja, która wymaga zmiany strategii diagnostycznej. W takim przypadku, aby uniknąć fałszywie ujemnych wyników, należy oznaczyć przeciwciała w klasie IgG. Chodzi tu przede wszystkim o przeciwciała anty-tTG IgG oraz anty-DGP IgG. Te badania są alternatywą dla testów w klasie IgA i pozwalają na skuteczną diagnostykę celiakii u osób z niedoborem IgA. Ich podwyższone poziomy, podobnie jak w przypadku przeciwciał IgA, wskazują na aktywną chorobę i są podstawą do wykonania biopsji jelita cienkiego.
Biopsja jelita cienkiego: Złoty standard w diagnozie dorosłych
Po badaniach serologicznych, kolejnym, a często decydującym etapem w diagnostyce celiakii u dorosłych jest biopsja jelita cienkiego. To badanie jest uznawane za "złoty standard", ponieważ pozwala na bezpośrednią ocenę stanu kosmków jelitowych, które u chorych na celiakię ulegają zanikowi. Dzięki temu możemy z całą pewnością potwierdzić lub wykluczyć chorobę.
Jak przebiega gastroskopia z pobraniem wycinków? Przygotowanie i przebieg
Biopsja jelita cienkiego jest wykonywana podczas gastroskopii. Przed badaniem pacjent musi być na czczo, co oznacza, że nie może jeść ani pić przez co najmniej 6-8 godzin. Sama procedura polega na wprowadzeniu cienkiego, elastycznego endoskopu przez usta, przełyk i żołądek, aż do dwunastnicy początkowego odcinka jelita cienkiego. Lekarz, oglądając wnętrze przewodu pokarmowego na monitorze, pobiera za pomocą specjalnych kleszczyków minimum 5 wycinków błony śluzowej dwunastnicy. Jest to zazwyczaj bezbolesne, choć niektórzy pacjenci mogą odczuwać dyskomfort lub odruch wymiotny. Badanie trwa zazwyczaj kilkanaście minut i jest bezpieczne. Pobrane wycinki są następnie przesyłane do badania histopatologicznego.
Skala Marsha: Co oznacza wynik badania histopatologicznego i jak go interpretować?
Po pobraniu wycinków, histopatolog ocenia je pod mikroskopem, szukając charakterystycznych zmian dla celiakii. Do oceny stopnia uszkodzenia błony śluzowej jelita cienkiego wykorzystuje się skalę Marsha-Oberhubera (często nazywaną po prostu skalą Marsha). Skala ta ma kilka stopni:
- Marsh 0: Prawidłowa budowa kosmków.
- Marsh 1: Zwiększona liczba limfocytów śródnabłonkowych, ale kosmki są prawidłowe.
- Marsh 2: Rozrost krypt jelitowych, ale kosmki są prawidłowe.
- Marsh 3a: Częściowy zanik kosmków.
- Marsh 3b: Subtotalny zanik kosmków.
- Marsh 3c/d: Całkowity zanik kosmków.
Czy u dzieci można uniknąć biopsji? Nowe wytyczne ESPGHAN
Warto wiedzieć, że w diagnostyce celiakii u dzieci nastąpiły pewne zmiany, które w określonych warunkach pozwalają uniknąć inwazyjnej biopsji. Zgodnie z najnowszymi wytycznymi Europejskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci (ESPGHAN), biopsja nie jest konieczna, jeśli spełnione są następujące kryteria:
- Poziom przeciwciał anty-tTG IgA przekracza 10-krotnie górną granicę normy.
- Wynik ten zostanie potwierdzony obecnością przeciwciał anty-EmA IgA w drugiej, niezależnej próbce krwi.
Badania genetyczne HLA-DQ2/DQ8: Twoja tajna broń do wykluczenia choroby
Badania genetyczne w diagnostyce celiakii odgrywają specyficzną, ale niezwykle ważną rolę. Nie służą one do potwierdzenia choroby, ale są potężnym narzędziem do jej wykluczenia. To właśnie dzięki nim możemy z dużą pewnością powiedzieć, że celiakia u danej osoby jest praktycznie niemożliwa.
Na czym polega test genetyczny i dlaczego jego ujemny wynik to w 99% pewność?
Test genetyczny polega na analizie obecności specyficznych genów zgodności tkankowej HLA-DQ2 lub HLA-DQ8. Są to geny, które kodują białka odpowiedzialne za prezentację antygenów glutenowych układowi odpornościowemu. Uważa się, że posiadanie jednego z tych genów jest niezbędne do rozwoju celiakii. Prawie wszyscy (około 99%) chorzy na celiakię posiadają gen HLA-DQ2 lub HLA-DQ8. Co to oznacza w praktyce? Oznacza to, że jeśli wynik badania genetycznego jest ujemny, czyli nie posiadasz genów HLA-DQ2 ani HLA-DQ8, to z ponad 99% pewnością możesz wykluczyć celiakię. To niezwykle cenne narzędzie, które pozwala rozwiać wątpliwości i uniknąć dalszych, często inwazyjnych badań, jeśli genetyczna predyspozycja nie istnieje.
Kiedy badanie genetyczne jest najbardziej pomocne?
Badanie genetyczne jest szczególnie przydatne w kilku kluczowych sytuacjach:
- U osób z grupy ryzyka: Jeśli masz krewnych pierwszego stopnia (rodziców, rodzeństwo, dzieci) chorujących na celiakię, badanie genetyczne może pomóc ocenić Twoje ryzyko.
- U pacjentów, którzy już przeszli na dietę bezglutenową: Jeśli samodzielnie wyeliminowałeś gluten z diety przed diagnostyką, badania serologiczne i biopsja mogą być niemiarodajne. W takiej sytuacji test genetyczny jest często jedynym sposobem na wykluczenie celiakii bez konieczności prowokacji glutenem.
- W przypadkach niejasnych wyników: Gdy wyniki badań serologicznych są graniczne, a biopsja niejednoznaczna, test genetyczny może pomóc w podjęciu decyzji o dalszym postępowaniu.
- U dzieci: U najmłodszych, zwłaszcza jeśli jest podejrzenie celiakii, ale objawy są nietypowe, badanie genetyczne może być pierwszym krokiem w diagnostyce.
Mam gen HLA-DQ2/DQ8 czy to znaczy, że jestem chory?
Posiadanie genów HLA-DQ2 lub HLA-DQ8 nie oznacza automatycznie, że chorujesz na celiakię. Jest to jedynie genetyczna predyspozycja do rozwoju choroby. Szacuje się, że około 30% zdrowej populacji europejskiej posiada te geny, ale tylko niewielki odsetek tych osób faktycznie zachoruje na celiakię. Oznacza to, że do rozwoju choroby potrzebne są dodatkowe czynniki, takie jak czynniki środowiskowe (np. infekcje, stres) czy inne, jeszcze nie do końca poznane mechanizmy. Jeśli więc Twój wynik genetyczny jest pozytywny, nie panikuj to tylko informacja o predyspozycji, a nie diagnoza. Konieczne są dalsze badania, aby potwierdzić lub wykluczyć aktywną chorobę.
Praktyczny poradnik pacjenta: Koszty, NFZ i najczęstsze błędy
Diagnostyka celiakii, choć kluczowa, może budzić wiele pytań dotyczących organizacji, kosztów i potencjalnych pułapek. Jako ekspert, chcę przedstawić Ci praktyczne aspekty, które pomogą Ci świadomie przejść przez ten proces w polskich realiach.
Diagnostyka celiakii na NFZ vs. prywatnie porównanie kosztów i czasu oczekiwania
Decyzja o wyborze ścieżki diagnostycznej czy to w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia, czy prywatnie często zależy od indywidualnych preferencji, możliwości finansowych i pilności sytuacji. Poniżej przedstawiam porównanie, które pomoże Ci podjąć świadomą decyzję.
| Aspekt | NFZ | Prywatnie |
|---|---|---|
| Koszty badań serologicznych | Refundowane | Ok. 200-300 zł |
| Koszty biopsji jelita cienkiego | Refundowana | Ok. 500-1000 zł (gastroskopia z wycinkami) |
| Koszty badań genetycznych | Rzadko refundowane (w uzasadnionych przypadkach) | Ok. 300-500 zł |
| Czas oczekiwania | Dłuższy (kilka miesięcy na wizytę u specjalisty i badania) | Krótszy (kilka dni/tygodni) |
| Wymagane skierowanie | Tak (od lekarza rodzinnego do gastroenterologa) | Nie |
Jakie badania są refundowane i jak uzyskać na nie skierowanie?
W ramach Narodowego Funduszu Zdrowia, większość kluczowych badań diagnostycznych celiakii jest refundowana. Mowa tu przede wszystkim o badaniach serologicznych (anty-tTG IgA, całkowite IgA, a w uzasadnionych przypadkach także anty-EmA i anty-DGP) oraz o biopsji jelita cienkiego, wykonywanej podczas gastroskopii. Aby skorzystać z refundacji, musisz najpierw uzyskać skierowanie od lekarza rodzinnego do gastroenterologa. To właśnie gastroenterolog, po zebraniu wywiadu i wstępnej ocenie, zleci odpowiednie badania i wystawi na nie skierowania. Warto pamiętać, że badania genetyczne są refundowane znacznie rzadziej i tylko w ściśle określonych, medycznie uzasadnionych przypadkach, co oznacza, że w większości sytuacji trzeba je wykonać prywatnie.
Najczęstsze pułapki diagnostyczne i jak ich uniknąć
W mojej praktyce widziałem wiele sytuacji, w których pacjenci nieświadomie popełniali błędy, utrudniające lub wręcz uniemożliwiające prawidłową diagnozę celiakii. Oto najczęstsze pułapki i moje rady, jak ich uniknąć:
- Samodzielne przejście na dietę bezglutenową przed badaniami: To jest absolutny błąd numer jeden! Jak już podkreślałem, eliminacja glutenu przed wykonaniem wszystkich badań (serologii i biopsji) może prowadzić do fałszywie ujemnych wyników i konieczności powtarzania diagnostyki z prowokacją glutenem. Jedz gluten normalnie aż do zakończenia diagnostyki!
- Nieprawidłowa interpretacja wyników badań: Na przykład, brak zrozumienia roli całkowitego IgA i uznanie ujemnego wyniku anty-tTG IgA za wykluczenie celiakii, mimo niedoboru IgA. Zawsze konsultuj wyniki z lekarzem specjalistą.
- Samodiagnoza na podstawie objawów lub testów z internetu: Internet jest źródłem wiedzy, ale nie zastąpi profesjonalnej diagnostyki medycznej. Objawy celiakii są niespecyficzne i mogą wskazywać na wiele innych schorzeń.
- Brak kontynuacji diagnostyki po uzyskaniu niejednoznacznych wyników: Czasem wyniki badań serologicznych są graniczne, a biopsja nie daje jednoznacznej odpowiedzi. W takiej sytuacji nie należy rezygnować, ale podążać za zaleceniami lekarza, który może zlecić dodatkowe testy, w tym genetyczne.
- Wykonywanie badań w niewłaściwej kolejności: Zawsze zaczynamy od badań serologicznych, a dopiero potem, w przypadku pozytywnych wyników, przechodzimy do biopsji. Badania genetyczne są pomocne w wykluczeniu lub w sytuacjach niejasnych.
Diagnoza to nie wyrok: Co dalej po potwierdzeniu celiakii?
Otrzymanie diagnozy celiakii może być początkowo przytłaczające i budzić wiele obaw. Wiem to z doświadczenia moich pacjentów. Jednak chcę Cię zapewnić, że diagnoza celiakii, choć zmienia życie, absolutnie nie jest wyrokiem. To raczej początek nowej, zdrowszej drogi. Dzięki odpowiedniemu podejściu, ścisłemu przestrzeganiu diety i regularnemu monitorowaniu, osoby z celiakią mogą prowadzić pełne, aktywne i zdrowe życie, bez objawów choroby.
Ścisła dieta bezglutenowa jedyna skuteczna metoda leczenia
Po postawieniu diagnozy celiakii, jedyną skuteczną i dożywotnią metodą leczenia jest ścisła dieta bezglutenowa. Nie ma lekarstw, które mogłyby zastąpić eliminację glutenu. Dlaczego jest ona tak ważna? Gluten u osób z celiakią wywołuje reakcję autoimmunologiczną, która prowadzi do uszkodzenia kosmków jelitowych. Ścisłe przestrzeganie diety bezglutenowej pozwala na regenerację tych kosmków, co prowadzi do ustąpienia objawów, wchłaniania składników odżywczych i zapobiegania poważnym powikłaniom, takim jak osteoporoza, anemia czy zwiększone ryzyko niektórych nowotworów. Przestrzeganie diety oznacza eliminację pszenicy, żyta, jęczmienia oraz owsa (jeśli nie jest certyfikowany jako bezglutenowy) ze wszystkich źródeł, w tym z produktów przetworzonych, w których gluten może być ukryty. Wymaga to edukacji i świadomości, ale z czasem staje się naturalną częścią życia.
Przeczytaj również: Gdzie szukać starej dokumentacji medycznej, aby nie stracić ważnych informacji?
Monitorowanie choroby: Jakie badania kontrolne warto wykonywać?
Po postawieniu diagnozy i rozpoczęciu diety bezglutenowej, kluczowe jest regularne monitorowanie stanu zdrowia. Pomoże to ocenić skuteczność diety, wykryć ewentualne niedobory i zapobiec powikłaniom. Oto zalecane badania kontrolne:
- Regularne badania poziomu przeciwciał (tTG-IgA/IgG): Są one niezwykle ważne do oceny przestrzegania diety i regeneracji jelit. Poziom przeciwciał powinien stopniowo spadać do normy, co świadczy o poprawie.
- Kontrola poziomu witamin i minerałów: Celiakia często prowadzi do niedoborów żelaza, witaminy D, B12, kwasu foliowego czy wapnia. Regularne badania pozwolą na wczesne wykrycie i suplementację.
- Okresowe wizyty u gastroenterologa i dietetyka: Specjalista oceni ogólny stan zdrowia, skontroluje wyniki badań i w razie potrzeby skoryguje plan leczenia. Dietetyk pomoże w prawidłowym komponowaniu diety bezglutenowej.
- Ewentualna kontrolna biopsja jelita: W wybranych przypadkach, zwłaszcza gdy objawy utrzymują się pomimo diety lub poziom przeciwciał nie spada, lekarz może zalecić kontrolną biopsję, aby ocenić stopień regeneracji kosmków.
